De Maan lijkt groter wanneer hij vlak boven de horizon staat. Hetzelfde geldt overigens voor de Zon. We weten dat het om een illusie gaat, omdat we de diameter van de Maan op verschillende hoogtes aan de hemel kunnen meten. Dit effect verdwijnt in dat geval volledig. Dit proces speelt zich dus af in onze hersenen. Een onomstotelijk juiste verklaring is (nog) niet bekend.

Mogelijke verklaringen waarom de Maan groter lijkt wanneer deze vlak boven de horizon staat

Je kunt het vergelijken met voorwerpen op Aarde, zoals bomen en gebouwen. Wanneer de Maan hoog boven de horizon staat, heb je dit effect niet, zodat je de grootte van de Maan nergens mee kunt vergelijken. Je hersens vragen zich hierdoor ook niet af hoe groot die Maan nu in werkelijkheid is. De Maan wordt dan ook niet geassocieerd met een aards voorwerp.

Figuur 1: Als de Maan hoog aan de hemel staat menen onze hersens dat deze dichtbij staat en dus kleiner moet zijn. Als de Maan laag boven de horizon staat, menen onze hersens dat deze verder weg staat en dus in werkelijkheid groter is.

Wanneer de Maan laag boven de horizon staat kun je die vergelijking (onbewust) wel maken. En wat zie je verder aan die horizon? Onder andere bomen en gebouwen. Die staan over het algemeen op flinke afstand, anders zou je de horizon niet kunnen zien. Het gevolg is dat je de Maan nu kunt vergelijken met deze, door de grote afstand zeer kleine, voorwerpen. Hierdoor lijkt de Maan erg groot, temeer doordat je weet dat het hemellichaam in werkelijkheid ontzettend veel verder weg staat. Het gehele proces speelt zich dus in je hersens af.

Een andere verklaring gaat als volgt.

Wij mensen zien de sterrenhemel als een ‘koepel’ over ons heen. Echter, het beeld dat wij in ons hoofd hebben van deze koepel is (om de een of andere reden) niet dat van een halve bol, maar van een afgeplatte halve bol (de onderste stippellijn in Figuur 1). In dit beeld zouden de sterren in het zenit zich dichter bij ons lijken te bevinden dan de sterren vlak boven de horizon.

Hetzelfde geldt dan voor de Maan. Wanneer de Maan hoog aan de hemel staat, hebben onze hersens het idee dat deze dichtbij staat. Als de Maan laag boven de horizon staat, denken onze hersens dat deze verder weg staat. In beide gevallen zien we de Maan echter even groot. Aangezien je hersens verwachten dat de Maan in het tweede geval relatief kleiner zou moeten schijnen (hij staat immers verder weg) dan in het eerste geval, bedenken ze dat de werkelijke diameter van de Maan groter is. Op die manier kan de Maan toch zo groot lijken, ondanks het feit dat hij verder weg zou staan. Deze verklaring werkt dus ook als er geen details aan de horizon te zien zijn, zoals bijvoorbeeld op zee. Figuur 1

Figuur 1: Als de Maan hoog aan de hemel staat menen onze hersens dat deze dichtbij staat en dus kleiner moet zijn. Als de Maan laag boven de horizon staat, menen onze hersens dat deze verder weg staat en dus in werkelijkheid groter is.
Uit: Das Buch der Erfindungen, Gewerbe und Industrien, van Friedrich Georg Wieck.

Figuur 2: Wanneer de Maan hoog aan de hemel staat (1) leggen de lichtstralen minder afstand af door de atmosfeer dan wanneer de Maan laag boven de horizon staat

Figuur 2: Wanneer de Maan hoog aan de hemel staat (1) leggen de lichtstralen minder afstand af door de atmosfeer dan wanneer de Maan laag boven de horizon staat (2). Het aardige van deze ‘verklaring’ is dat wellicht aannemelijk gemaakt kan worden waarom onze hersens menen dat de ‘hemelkoepel’ afgeplat is. Een mogelijke oplossing hiervoor lijkt mij dat de sterrenhemel vlak boven de horizon altijd waziger is dan hoog aan de hemel. De oorzaak hiervan is dat het licht van sterren vlak boven de horizon een langere weg door de aardatmosfeer moet afleggen dan sterren hoog aan de hemel (zie Figuur 2 (niet op schaal) en zie ook hier).

Dit betekent dat sterren zwakker lijken wanneer ze lager aan de hemel staan. Vlak boven de horizon zie je dus ook minder sterren, de zwakkere zijn dan onzichtbaar. Wellicht interpreteren onze hersenen dit verschijnsel door middel van de aanname dat de ‘hemelkoepel’ vlak boven de horizon verder van ons verwijderd is dan hoog aan de hemel. Als de lichtweg door de atmosfeer inderdaad evenredig is met de afstand tot de hemelkoepel in het beeld dat onze hersens daarvan hebben, ontstaat uit Figuur 2 vanzelf de afgeplatte hemelkoepel uit Figuur 1.

Figuur 3 Dit is weergegeven in Figuur 3, het deel van de hemelkoepel dat we kunnen waarnemen is het deel boven de horizontale lijn, die in dit geval ook inderdaad onze horizon weergeeft.

Figuur 3

Beide verklaringen worden dus gezocht in de manier waarop de hersenen het beeld van de Maan interpreteren. De reden daarvoor is, zoals gezegd, dat we de diameter van de Maan op verschillende hoogtes aan de hemel kunnen meten. We vinden dan dat de Maan vlak boven de horizon helemaal niet groter is dan hoog aan de hemel. In werkelijkheid zijn hemellichamen zelfs iets kleiner wanneer ze vlak boven de horizon staan. Je hebt vast wel eens een foto van de opkomende of ondergaande Zon gezien. De Zon is dan sterk afgeplat: het is een ellips die breder is dan hoog. Dit komt door de atmosferische breking van het licht, dat wel in de verticale, maar niet in de horizontale richting werkt. De objecten zijn dus kleiner (om precies te zijn platter in de verticale richting) maar lijken groter. Het eerste effect, hoewel het zich in je hersens afspeelt, overtreft dus het tweede. Het effect wordt overigens bij (bijna) Volle Maan nog eens vergroot zodat de Maan dan nog een beetje groter lijkt. [hemel.waarnemen.com]

Door fuzzyfun

We use cookies to personalise content and ads, to provide social media features and to analyse our traffic. We also share information about your use of our site with our social media, advertising and analytics partners.
Cookies settings
Accept
Privacy & Cookie policy
Privacy & Cookies policy
Cookie name Active

Privacy Policy

What information do we collect?

We collect information from you when you register on our site or place an order. When ordering or registering on our site, as appropriate, you may be asked to enter your: name, e-mail address or mailing address.

What do we use your information for?

Any of the information we collect from you may be used in one of the following ways: To personalize your experience (your information helps us to better respond to your individual needs) To improve our website (we continually strive to improve our website offerings based on the information and feedback we receive from you) To improve customer service (your information helps us to more effectively respond to your customer service requests and support needs) To process transactions Your information, whether public or private, will not be sold, exchanged, transferred, or given to any other company for any reason whatsoever, without your consent, other than for the express purpose of delivering the purchased product or service requested. To administer a contest, promotion, survey or other site feature To send periodic emails The email address you provide for order processing, will only be used to send you information and updates pertaining to your order.

How do we protect your information?

We implement a variety of security measures to maintain the safety of your personal information when you place an order or enter, submit, or access your personal information. We offer the use of a secure server. All supplied sensitive/credit information is transmitted via Secure Socket Layer (SSL) technology and then encrypted into our Payment gateway providers database only to be accessible by those authorized with special access rights to such systems, and are required to?keep the information confidential. After a transaction, your private information (credit cards, social security numbers, financials, etc.) will not be kept on file for more than 60 days.

Do we use cookies?

Yes (Cookies are small files that a site or its service provider transfers to your computers hard drive through your Web browser (if you allow) that enables the sites or service providers systems to recognize your browser and capture and remember certain information We use cookies to help us remember and process the items in your shopping cart, understand and save your preferences for future visits, keep track of advertisements and compile aggregate data about site traffic and site interaction so that we can offer better site experiences and tools in the future. We may contract with third-party service providers to assist us in better understanding our site visitors. These service providers are not permitted to use the information collected on our behalf except to help us conduct and improve our business. If you prefer, you can choose to have your computer warn you each time a cookie is being sent, or you can choose to turn off all cookies via your browser settings. Like most websites, if you turn your cookies off, some of our services may not function properly. However, you can still place orders by contacting customer service. Google Analytics We use Google Analytics on our sites for anonymous reporting of site usage and for advertising on the site. If you would like to opt-out of Google Analytics monitoring your behaviour on our sites please use this link (https://tools.google.com/dlpage/gaoptout/)

Do we disclose any information to outside parties?

We do not sell, trade, or otherwise transfer to outside parties your personally identifiable information. This does not include trusted third parties who assist us in operating our website, conducting our business, or servicing you, so long as those parties agree to keep this information confidential. We may also release your information when we believe release is appropriate to comply with the law, enforce our site policies, or protect ours or others rights, property, or safety. However, non-personally identifiable visitor information may be provided to other parties for marketing, advertising, or other uses.

Registration

The minimum information we need to register you is your name, email address and a password. We will ask you more questions for different services, including sales promotions. Unless we say otherwise, you have to answer all the registration questions. We may also ask some other, voluntary questions during registration for certain services (for example, professional networks) so we can gain a clearer understanding of who you are. This also allows us to personalise services for you. To assist us in our marketing, in addition to the data that you provide to us if you register, we may also obtain data from trusted third parties to help us understand what you might be interested in. This ‘profiling’ information is produced from a variety of sources, including publicly available data (such as the electoral roll) or from sources such as surveys and polls where you have given your permission for your data to be shared. You can choose not to have such data shared with the Guardian from these sources by logging into your account and changing the settings in the privacy section. After you have registered, and with your permission, we may send you emails we think may interest you. Newsletters may be personalised based on what you have been reading on theguardian.com. At any time you can decide not to receive these emails and will be able to ‘unsubscribe’. Logging in using social networking credentials If you log-in to our sites using a Facebook log-in, you are granting permission to Facebook to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth and location which will then be used to form a Guardian identity. You can also use your picture from Facebook as part of your profile. This will also allow us and Facebook to share your, networks, user ID and any other information you choose to share according to your Facebook account settings. If you remove the Guardian app from your Facebook settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a Google log-in, you grant permission to Google to share your user details with us. This will include your name, email address, date of birth, sex and location which we will then use to form a Guardian identity. You may use your picture from Google as part of your profile. This also allows us to share your networks, user ID and any other information you choose to share according to your Google account settings. If you remove the Guardian from your Google settings, we will no longer have access to this information. If you log-in to our sites using a twitter log-in, we receive your avatar (the small picture that appears next to your tweets) and twitter username.

Children’s Online Privacy Protection Act Compliance

We are in compliance with the requirements of COPPA (Childrens Online Privacy Protection Act), we do not collect any information from anyone under 13 years of age. Our website, products and services are all directed to people who are at least 13 years old or older.

Updating your personal information

We offer a ‘My details’ page (also known as Dashboard), where you can update your personal information at any time, and change your marketing preferences. You can get to this page from most pages on the site – simply click on the ‘My details’ link at the top of the screen when you are signed in.

Online Privacy Policy Only

This online privacy policy applies only to information collected through our website and not to information collected offline.

Your Consent

By using our site, you consent to our privacy policy.

Changes to our Privacy Policy

If we decide to change our privacy policy, we will post those changes on this page.
Save settings
Cookies settings